De Schaakolympiade: geschiedenis, format en erelijst

De Olympiade is het grootste schaakevenement ter wereld naar aantal vertegenwoordigde landen: in 2026 206 teams uit 204 landen in de open afdeling en 189 teams in de vrouwenafdeling. Het is ook een wedstrijd waarin de beste spelers ter wereld in de loop van de rondes tegenover teams staan van federaties waar het schaken nog in ontwikkeling is.

Het format van de Schaakolympiade

Elke door de FIDE erkende federatie kan per afdeling een team inschrijven, bestaande uit hoogstens vijf spelers: vier basisspelers en een reserve. Tot de Olympiade van Dresden in 2008 hadden de teams twee reserves. In elke ronde zet de aanvoerder vier spelers in, in de volgorde die vóór het toernooi is vastgelegd.

De eerste Olympiades werden gespeeld als round robin, waarbij elk team alle andere ontmoette. Met het groeiende aantal landen stapte de FIDE in 1976 over op het Zwitserse systeem. Gelijke standen in wedstrijdpunten, die vaak voorkomen, worden beslist met tiebreaks: zowel in 2022 als in 2026 zijn zij het die het kampioens- of medaillewinnende team hebben aangewezen.

Een Olympiade-match: rekenvoorbeeld

Stel een match tussen twee teams A en B. Aan het eerste bord wint A; aan het tweede remise; aan het derde wint B; aan het vierde wint A. A scoort 1 + ½ + 0 + 1 = 2,5 bordpunten, B scoort er 1,5: A wint de match en krijgt 2 wedstrijdpunten, B krijgt er geen. Was de stand 2-2 geweest, dan had elk team 1 wedstrijdpunt gekregen.

Na de elf rondes wordt de stand opgemaakt op het totaal aan wedstrijdpunten, daarna op tiebreaks voor de teams met gelijke stand. Een team kan dus meer bordpunten scoren dan een ander en toch achter dat team eindigen, als het één match te veel heeft verloren.

Een geschiedenis die begint in 1924

In 1924 werd, in de marge van de Olympische Spelen van Parijs, van 12 tot 20 juni een internationaal teamtoernooi gespeeld, de zogeheten onofficiële Olympiade; Tsjechoslowakije won het. In hetzelfde jaar werd in Parijs de Wereldschaakbond opgericht. De eerste officiële Olympiade van de FIDE vond plaats in Londen in 1927, met zestien landen; Hongarije won haar. In de tweede helft van de 20e eeuw domineerde de Sovjet-Unie het toernooi en zij houdt nog altijd het record aan gouden medailles.

Schaken is daarmee nog geen olympische sport: de Olympiade is een eigen wedstrijd van de FIDE, zonder band met het Internationaal Olympisch Comité. Le Palais des Échecs schetst de geschiedenis van schaken en de Olympische Spelen.

Recente erelijst van de Schaakolympiade

Tussen 2018 en 2022 werd, tijdens de Covid-19-pandemie, geen enkele Olympiade fysiek gespeeld, vandaar dat 2020 in deze tabel ontbreekt. De laatste twee edities illustreren de verschuiving van het zwaartepunt van het schaken naar Azië: in Boedapest in 2024 won India beide afdelingen, een dubbelslag die sinds de Sovjettijd alleen China in 2018 had gerealiseerd; in Samarkand in 2026 won Oezbekistan, dat al in 2022 in Chennai had gewonnen, thuis, door Oekraïne in de laatste ronde met 2,5-1,5 te verslaan.

De Olympiade 2026 in detail

De 46e Olympiade vond plaats in Samarkand van 15 tot 27 september 2026, tegelijk met de 3e Olympiade van de FIDE voor mensen met een beperking en het FIDE-congres. In de open afdeling liet Oezbekistan, aangevoerd aan het eerste bord door Nodirbek Abdusattorov, India achter zich, dat in de laatste ronde 2-2 gelijkspeelde tegen Hongarije, en Duitsland, dat Nederland versloeg. In de vrouwenafdeling won China zijn laatste match met 3-1 van Vietnam; Kazachstan pakte zilver en India brons op tiebreak. Het Franse team eindigde als negende in het open.

De Olympiade en andere wedstrijden tussen teams

De Olympiade is niet de enige wedstrijd tussen landen: de FIDE organiseert ook een wereldkampioenschap voor teams, en de ECU een Europees kampioenschap voor landenteams. Clubs hebben hun eigen wedstrijden, van nationale clubcompetities zoals de Franse Top 16 tot de Europacup voor clubs. De individuele wedstrijden, van het Frans kampioenschap tot het wereldkampioenschap, worden gepresenteerd op de pagina over schaakkampioenschappen, en de wereldcyclus op de pagina over het Kandidatentoernooi.